Uniwersytet Rzeszowski
Centrum Dokumentacji Współczesnej Sztuki Sakralnej
pl. Ofiar Getta 4-5/35, 35-002 Rzeszów
tel. +48 17 872 20 98

Pobierz artykuł w PDF-ie

Beata Studziżba-Kubalska
Muzeum Narodowe w Krakowie, Dom Józefa Mehoffera

Streszczenie
Zgodnie z tradycją 12 września 1683 roku przed bitwą Jan III Sobieski wziął udział we mszy św. odprawionej przez legata papieskiego Marca d’Aviano w kaplicy Aniołów Stróżów przy kościele św. Józefa na wzgórzu Kahlenberg pod Wiedniem. Pamięć o tym zdarzeniu kultywowała od drugiej połowy XIX w. wiedeńska Polonia. Ks. Jakub Kukliński, rektor świątyni na Kahlenbergu z ramienia zakonu zmartwychwstańców od 1906 roku, podjął akcję renowacji kościoła i kaplicy, której nadano wcześniej miano kaplicy Sobieskiego. Na projekt dekoracji jej wnętrza rozpisano dwa konkursy. Ostatecznie zadanie to powierzono pod koniec roku 1911 Józefowi Mehofferowi. Z jego koncepcją dekoracji związana jest monumentalna kompozycja Joannes Vinces, 1912, ze sceną mszy św. Marca d’Aviano oraz dwa malarskie szkice: Modlitwa Innocentego XI i Archanioł Michał nad pobojowiskiem, 1912–1913. Zgodnie z wymogami zleceniodawców w scenie Joannes Vinces Mehoffer nawiązał do austriackiej tradycji wyobrażeń pamiętnej mszy św. na Kahlenbergu, przedstawiając wraz z Sobieskim i jego synem Jakubem wodzów niemieckich. Inspirował się zarazem polskimi przekazami źródłowymi. W obrazie Joannes Vinces dominują środki wyrazu właściwe dla malarstwa historycznego. Generalnie Mehofferowską koncepcję dekoracji kaplicy należy uznać za wyraz poszukiwań przez artystę nowych form w zakresie malarstwa monumentalnego. Jego malarski zamysł nie został zrealizowany.

Słowa kluczowe: kaplica Sobieskiego, Kahlenberg, Józef Mehoffer, dekoracja malarska, Sobieski, msza Marca d’Aviano, Kukliński, malarstwo historyczne

Bibliografia
Źródła archiwalne
a) Archiwum Ojców Zmartwychwstańców przy Polskiej Misji Katolickiej w Wiedniu
Zespół archiwaliów (rękopisy, broszury, ogłoszenia-odezwy, fotografie) dotyczący sprawy wykonania dekoracji malarskiej kaplicy Sobieskiego w kościele św. Józefa na Kahlenbergu.
b) Biblioteka Narodowa
Korespondencja Józefa Mehoffera. Listy do J. Mehoffera od…, rkps IV 7374, Tom VIII, k. 11-78, „ks. Jakub Kukliński”.
c) Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu
– Mehofferowa Jadwiga, Rozwój myśli twórczej Józefa Mehoffera, , rkps 14039/II.
– Mehofferowa Jadwiga, Biografia, Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu, rkps 14041/ II.
Literatura źródłowa
Dalérac F. P., Les anecdotes de Pologne de Mémoires secrètes du Regne de Jean Sobieski III du nom, Amsterdam 1699.
Dyaryusz wideńskiej okazyi Imci Pana Mikołaja na Dyakowcach Dyakowskiego podstolego latyczewskiego, Warszawa 1983.
Jakób Sobieski Królewicz, Dyaryusz wyprawy wiedeńskiej w 1683 R. W 200 Jéj Rocznicę wydał w przekładzie i objaśnił Teodor Wierzbowski, Warszawa 1883.
Kłos Józef, Pamiętnik eucharystyczny, Poznań 1913.
Konkurs na urządzenie i dekorację kaplicy Sobieskiego przy kościele na Kahlenbergu pod Wiedniem, „Architekt” 10, 1909, z. 7, .8, 9, 10.
Kukliński Jakub, Spis Rycerstwa Polskiego z wyprawy Wiedeńskiej 1683, Wiedeń 1910; wydanie II (zmienione), Wiedeń 1912.
Kukliński Jakub, Krótka historia kościoła św. Józefa i Kaplicy króla Sobieskiego na Kahlenbergu, Wiedeń 1931.
Maria Kazimiera i Jan Sobiescy, Listy okresu odsieczy wiedeńskiej, Warszawa 1983.
XXIII Międzynarodowy Kongres Eucharystyczny, Wiedeń 1912. Sekcja Polska, Poznań 1913.
Monografie i artykuły
Malfèr Stefan, Kaiserjubiläum und Kreuzesfrömmigkeit. Habsburgische „Pietas Austriaca” in den Glasfenstern der Pfarrkirche zum heiligen Laurentius in Wien-Breitensee, Wien, Köln, Weimar, 2011.
Nadolny Anastazy, Polskie duszpasterstwo w Austrii: 1801-1945, Lublin 1994.
Smoliński Jerzy, Kahlenberg – Kościół św. Józefa. Wiedeń 1998.
Studziżba-Kubalska Beata, Kwestia realizacji Mehofferowskich projektów dekoracji malarskiej kaplicy Jana III Sobieskiego w kościele na Kahlenbergu, 1911-1914, w świetle zachowanych archiwaliów, „Zeszyty Historyczno-Teologiczne. Rocznik Zmartwychwstańców”, 22, 2016, s. 169-188.
Taborski Roman, Polacy w Wiedniu, Wrocław 1992.
Wimmer Jan, Wiedeń 1683. Dzieje kampanii i bitwy, Warszawa 1983.
Wolańska Joanna, Dzieje dekoracji kaplicy Sobieskiego przy kościele na Kahlenbergu w Wiedniu, „Sacrum et Decorum”, 10, 2017, s. 67-86.
Katalogi wystaw (wybór)
Ausstellung für Kirchliche Kunst, katalog, Wien 1912 september-dezember, KK Österreichisches Museum für Kunst und Industrie.
Józef Mehoffer. Katalog wystawy w Towarzystwie „Zachęty” Sztuk Pięknych w Warszawie, czerwiec-lipiec-sierpień 1935.
Józef Mehoffer. Katalog wystawy zbiorowej (oprac. Z. Tobiaszowa, Z. Kucielska, H. Blum), Muzeum Narodowe w Krakowie, listopad-grudzień 1964, Kraków 1964.

Skip to content