Uniwersytet Rzeszowski
Centrum Dokumentacji Współczesnej Sztuki Sakralnej
pl. Ofiar Getta 4-5/35, 35-002 Rzeszów
tel. +48 17 872 20 98

Grażyna Ryba

Pobierz w PDFRzeszów, Uniwersytet Rzeszowski

Ten przewrotny i trochę prowokacyjny tytuł ma na celu zwrócenie uwagi na pewien istotny problem w badaniach nad sztuką sakralną ostatnich stuleci. Po dłuższym zastanowieniu fakty, zdawać by się mogło, powszechnie znane układają się w całość prowadzącą do zastanawiających wniosków, które należałoby poddać weryfikacji w trakcie pogłębionych badań.

Większość opracowań poświęconych sztuce XIX, a przede wszystkim XX w. ujmuje marginalnie zagadnienia związane ze sztuką sakralną. W „wieku awangard”, jak bywa nazywane minione stulecie, powszechnie obowiązywał paradygmat oceny zjawisk artystycznych według ich nowości i oryginalności, a dzieła sztuki sakralnej wymieniano w zasadzie tylko wtedy, jeżeli należały do dorobku artysty odpowiadającego powyższym normom.

Współczesna sztuka sakralna w dużej mierze wymyka się tym – stosowanym także obecnie – kryteriom, pozostawiającym znaczący obszar twórczości artystycznej na marginesie prowadzonych studiów i spychającym w niebyt szereg zjawisk, które z natury rzeczy powinny wchodzić w zakres badań historii sztuki. W związku z modyfikacjami kryteriów oceny dzieła sztuki postulowanymi w ostatnich dziesięcioleciach XX w. przez filozofów i teoretyków kultury związanych z postmodernizmem i zmierzających do przewartościowania dotychczasowego spojrzenia na sztukę[1], można chyba proponować także zmiany, pozwalające w szerszym niż dotychczas zakresie uwzględnić zjawiska artystyczne związane ze sztuką religijną.

Właściwe wydaje się zastąpienie kryterium nowości, nadal wszechobecnego w ocenach sztuki nowoczesnej i współczesnej, miarą związaną ze skalą twórczości plastycznej o charakterze religijnym oraz ilością prac i artystów zaangażowanych w ich powstawanie. Za ważne należy uznać również kryterium związane z powszechnością kontaktu z dziełami sztuki religijnej przez odbiorców o zróżnicowanym przygotowaniu estetycznym i oczekiwaniach w stosunku do sztuki oraz aspekt łączący się z przesłaniem, którego nośnikiem są dzieła o charakterze religijnym i ich związki z wielką tradycją sztuki sakralnej. W określaniu nowych kryteriów oceny dzieła plastycznego należałoby pamiętać o specyfice polskiej, która polega na niezwykłej społecznej roli sztuki i implikuje tym samym konieczność uwzględniania także przesłanek pozaartystycznych o charakterze patriotyczno-emocjonalnym.

[1] Owe dążenia są konsekwencją adaptacji założeń filozofii postmodernistycznej do metodologii poszczególnych nauk humanistycznych. Zagadnienie to omawia m.in.: M. Bryl, New Art. History: nauka polityka, obyczaj, „Artium questiones”, 1995, s. 185-215. Tam też szersza bibliografia.

Pełny tekst artykułu został wydrukowany na łamach rocznika „Sacrum et Decorum” I, 2008. Zamówienia proszę kierować do Wydawnictwa UR.

Skip to content