Uniwersytet Rzeszowski
Centrum Dokumentacji Współczesnej Sztuki Sakralnej
pl. Ofiar Getta 4-5/35, 35-002 Rzeszów
tel. +48 17 872 20 98

Pobierz artykuł w PDF-ie

ks. Janusz Królikowski
Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie

Streszczenie
Niemal od samego początku wiara Kościoła włączyła sztukę w jej rozmaitych formach wyrazu w proces interpretacji doktryny. Stosunkowo szybko uwzględniła w tym procesie dogmat stworzenia, czyli powołania świata do istnienia przez Boga. Na początku, w polemice ze starożytnymi tendencjami manichejskimi, dogmat ten przyczynił się do pozytywnego spojrzenia na materię, a tym samym na możliwość jej wykorzystania w dziedzinie religii: skoro pochodzi ona od Boga, nie może być przeszkodą w oddawaniu Mu czci. Z biegiem czasu także sam temat stworzenia został uwzględniony w sztuce, przede wszystkim przez to, że kształtował estetykę chrześcijańską, która zawsze jakoś odzwierciedlała zasadnicze pierwiastki chrześcijańskiej wizji świata i materii: blask, proporcję, harmonię. Teologowie scholastyczni w średniowieczu zwrócili uwagę na to, że estetyka, nawiązując do stwórczego dzieła Boga, może spełniać służebną rolę w powrocie człowieka do Boga, dzięki temu, że podnosi jego ducha ku Stwórcy. W okresie średniowiecza wszedł do sztuki także motyw Boga Stwórcy zwłaszcza jako Twórcy wszystkiego. Pod wypływem tendencji oświeceniowo-pozytywistycznych materia straciła swoją nośność symboliczno-teologiczną, stając się tylko tworzywem danym do dyspozycji człowiekowi, a tym samym motyw stworzenia zniknął ze sztuki. Oznacza to, że zachodzi potrzeba poszukiwania możliwości włączenia prawdy o stworzeniu do sztuki.

Słowa kluczowe: Stwórca, stworzenie, dogmat, sztuka, materia, estetyka, światło

Bibliografia
Agnoli F., Roberto Grossatesta. La filosofia della luce, Bologna 2007.
Baschet J., L’iconographie médievale, Paris 2008.
Biffi I., Mirabile medioevo, Milano 2009.
Boespflug F., Dieu au compass. Histoire d’une motif et de ses usages, Paris 2017.
Boespflug F., Dieu et ses images, Paris 2017.
Boespflug F., Dottrina delle immagini, immagini della dottrina. Meditazione storico-teologica, w: La sapienza del cuore. Omagio a Enzo Bianchi, Torino 2013.
Boespflug F., Le Créateur au compas. Deus geometra dans l’art d’Occident (IXe – XIXe siècle), „Micrologus” 19 (2011).
Chenu M.-D., La teologia nel dodicesimo secolo, Milano 1986.
Chenu M.-D., Teologia materii.Cywilizacja techniczna i duchowość chrześcijańska, tłum. O. Scherner, Paris 1969.
Congar Y., Le theme du Dieu créateur et les explications de l’Hexaemeron dans la tradition chrétienne, w: L’homme devant Dieu. Mélanges offerts au P. Henri de Lubac, t. 1, Paris 1964.
Cuttini E., Ars, w: Dizionario bonaventuriano. Filosofia, teologia, spiritualità, red. E. Caroli, Padova 2008.
Jan Damasceński, II mowa obronna przeciw tym, którzy odrzucają święte obrazy (Contra imaginum calumniatores), 13–14 [tłum. M. M. Dylewska], „VoxPatrum” 25 (2005) t. 48.
Del Zotto C., La teologia dell’immagine in San Bonaventura, Vicenza 1977.
Die philosophischen Werke des Robert Grosseteste, Bischofs von Lincoln, red. L. Baur, Münster 1912.
Duby G., Czasy katedr. Sztuka i społeczeństwo 980–1420, tłum. K. Dolatowska, Warszawa 1997.
Eco U., Il problema estetico in San Tommaso, Torino 1956.
Forestier S., N. Hazan-Brunet, E. Kuzmina, Chagall. Viaggio nella Bibbia. Studi inediti e gouaches, Milano 2014.
Gibert P., Quand les peintres lisaient la Bible. L’exégèse des peinters à la Renaissance, Paris 2015.
Gilson E., Saint Bernard. Un itinéraire de retour à Dieu, Paris 2011.
Guglielmo di Saint-Thierry, Bernardo di Chiaravalle, Pietro Abelardo. Una controversia teologica del XII secolo, red. F. Troncarelli, Brescia 2010.
von Harnack A., Das Wesen des Christentums. Sechzehn Vorlesungen vor Studiereden aller Fakultäten im Wintersemester 1899-1900 an der Universität Berlin, Leipzig 1901.
Hugo W., Katedra Marii Panny w Paryżu, tłum. H. Szumańska-Gross, Warszawa 2005.
Hugon ze Świętego Wiktora, Didascalicon czyli co i jak czytać, tłum. P. Pludra-Żuk, wstęp J. Soszyński, komentarz P. Pludra-Żuk, J. Soszyński, Warszawa 2017.
Królikowski J., L’aspetto soteriologico del manicheismo primitivo e le possibili cause della sua attrattiva, w: Pagani e cristiani alla ricerca della salvezza (secoli I-III). XXXIV Incontro di studiosi dell’antichità cristiana, Roma, 5-7 maggio 2005, Roma 2006.
Leclercq J., Essais sur l’esthétique de S. Bernard, „Studi Medievali” 9 (1968).
Łukaszuk T.D., Ikona w życiu, w wierze i w teologii Kościoła, Kraków 2002.
Mâle E., L’art religieux du XIII siècle en France, Paris 1922.
Mariani G., La luce, Roma 2005.
Maritain J., Georges Rouault, New York 1952.
McMullin E., Ewolucja i stworzenie, tłum. J. Rodzeń, Kraków 2014.
Metafizyka obecności. Inspiracje religijne w dziełach artystów krakowskich 2000-2019, red. B. Stano, A. Daca, Kraków 2019.
Mews C.J., Bernard of Clairvaux and Peter Abelard, w: A Companion to Bernard of Clairvaux, red. B. P. McGuire, Leiden–Boston 2011.
Morfologia sztuki. Współczesne oblicza transcendencji. Międzynarodowe sympozjum. Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki, Wydział Rzeźby, 1–2 grudnia 2016 r., Kraków 2019.
Rationale divinorum officiorum Guillelmi Duranti Liber I et II, red. G.F. Freguglia, Città del Vaticano, 2001.
Schönborn Ch., Ikona Chrystusa, tłum. W. Szymona, Poznań 2001.
Sedlmayr H., Verlust der Mitte. Die bildende Kunst des 19. und 20. Jahrhunderts als Symptom und Symbol der Zeit, Salzburg 1998.
Tatarkiewicz W., Historia estetyki, t. 2: Estetyka średniowieczna, Warszawa 1988.
Tertulian, De resurrectione carnis 8, 2, w: Katechizm Kościoła katolickiego, Poznań 2002, nr 1015.
Tomasz z Akwinu, Summa theologiae I q. 5 a. 4 ad 1.
Verger J., JolivetJ., Bernardo e Abelardo, Il chiostro e la scuola, Milano 1989.
Wąsek D., Koncepcja teologii Piotra Abelarda, Kraków 2010.
Zambruno P.S., La bellezza che salva. L’estetica di Tommaso d’Aquino, Napoli 2008.

Skip to content